{"id":540,"date":"2015-11-01T19:23:49","date_gmt":"2015-11-01T17:23:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lekolin.de\/?p=540"},"modified":"2015-11-01T19:29:15","modified_gmt":"2015-11-01T17:29:15","slug":"yasar-kaya-ile-49-lar-uezerine-soeylesi-g-capanoglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lekolin.de\/?p=540","title":{"rendered":"Ya\u015far Kaya \u0130le 49\u2019 lar \u00dczerine S\u00f6yle\u015fi.. G.\u00c7apano\u011flu"},"content":{"rendered":"
\"yasar-kaya_1709\"<\/a><\/div>\n
\n

G.\u00c7apano\u011flu-<\/b> Say\u0131n Ya\u015far kaya, 17 Aral\u0131k 1959\u2019da T\u00fcrk polisi bir\u00e7ok K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131, i\u015f adamlar\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin evlerine bask\u0131n d\u00fczenleyip tutukluyor. T\u00fcrk Bas\u0131n\u0131 ve K\u00fcrt tarihinde 49 (k\u0131rkdokuz)\u2019lar olarak ge\u00e7en bu tutuklamada bulunan K\u00fcrtler, bir\u00e7ok i\u015fkence, s\u00fcrg\u00fcn ve cezaya maruz kald\u0131lar. Siz de bu 49\u2019lar\u0131n i\u00e7indeydiniz, tarihi a\u00e7\u0131dan o d\u00f6nemi nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> O d\u00f6nem \u00e7ok enteresan bir d\u00f6nemdi. Enteresanl\u0131\u011f\u0131 \u015furada, bildi\u011finiz gibi 1938\u2019deki Dersim Katliam\u0131\u2019ndan sonra, Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da bir \u00f6l\u00fcm sessizli\u011fi h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmektaydi.<\/p>\n

49\u2019lar\u0131n tutuklanmalar\u0131 bu sessizli\u011fi bozdu. Nitekim, hem 49\u2019lar ve hem de onlardan sonrakiler kendilerini ya mahkemelerin \u00f6n\u00fcnde buldular, -askeri ve sivil mahkemelerin-, \u00d6rfi \u0130dare (S\u0131k\u0131y\u00f6netim-bizim- ) Mahkemelerinin \u00f6n\u00fcnde buldular, yada yer yer gizli \u00f6rg\u00fctler kurmaya, gizli partiler ve legal partiler kurmaya ba\u015flad\u0131lar. Onun i\u00e7in bu d\u00f6nem tarihimizde \u00e7ok \u00f6nemli bir d\u00f6nemdir. Ama maalesef bug\u00fcne kadar bu konuda \u00e7ok kapsaml\u0131 kitaplar yaz\u0131lmad\u0131, bunun yaz\u0131lmas\u0131 gerekli. Tabii o d\u00f6nemi de\u011ferlendirirken T\u00fcrkiye\u2019nin o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirmek gerekli. Biliyorsunuz,1950 se\u00e7imlerinde DP (Demokrat Parti) iktidara gelmi\u015fti. 1957\u2019ye kadar a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 kendi politikas\u0131n\u0131 iyi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 1957\u2019den sonra CHP (Cumhuriyet Halk Partisi) \u00e7ok sert muhalefet yapmaya ba\u015flad\u0131. Bu sert muhalefet y\u0131llar\u0131nda, bildi\u011finiz gibi daha \u00f6nce 6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131 var. Ondan sonra 9 Subay\u0131n tutuklanmas\u0131 var..<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Neydi bu 9 subay\u0131n tutuklanmas\u0131 olay\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Bu \u00f6nemli bir olay, bunlar gizli bir askeri cunta. General Faruk G\u00fcvent\u00fcrk\u2019\u00fcn, Samet Ku\u015f\u00e7u\u2019nun i\u00e7inde bulundu\u011fu bir askeri cunta. Bunlar, Londra Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamaya giden Menderesi Ye\u015filk\u00f6y\u2019de enterne edip, h\u00fck\u00fcmet darbesi yapmay\u0131 planlam\u0131\u015flar. Kamuoyuna b\u00f6yle yans\u0131d\u0131. Bunlar Hilton\u2019da toplant\u0131 yap\u0131yorlar. Ondan sonra tela\u015fa kap\u0131lan Samet Ku\u015f\u00e7u, Celal Bayar\u2019a telefon ederek haber veriyor. Bunun \u00fczerine ad\u0131 ge\u00e7en 9 subay tutukland\u0131. Bunlar\u0131n mahkemesini Elaz\u0131\u011fl\u0131 bir K\u00fcrt olan Turgut L\u00fcleci yapt\u0131. Turgut L\u00fcleci bir askeri hakim olarak, parmakla g\u00f6steriliyordu halk aras\u0131nda.Vapurda, gezilerde…<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Seviliyor muydu yani, onu mu demek istiyorsunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Efendim b\u00fcy\u00fck bir \u015fey yapm\u0131\u015ft\u0131.O mahkemenin ba\u015fkan\u0131 olarak s\u00fckse yapt\u0131. 9 subay\u0131 beraat ettirdi, Samet Ku\u015f\u00e7u\u2019yu da mahkum etti. Bir muhbir olan\u0131 makkum etti. Sonra, Celal Bayar Hac\u0131 \u00d6mer A\u011fan\u0131n Bossa fabrikas\u0131nda, bu Samet Ku\u015f\u00e7u\u2019ya i\u015f buldu ve \u00f6ylece onu da idare etme yoluna gittiler.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> D\u00f6nem b\u00f6yleydi herhalde?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> D\u00f6nem b\u00f6yle bir d\u00f6nemdi.T\u00fcrkiye \u00e7ok hareketliydi. Ondan sonra, zaten 55 de \u0130stanbul\u2019da 6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131 olmu\u015f. Ben o zaman lise \u00f6\u011frencisiydim. \u0130stanbul\u2019un alt\u0131 \u00fcst\u00fcne getirilmi\u015f. Rum ma\u011fazalar\u0131, Ermeni ma\u011fazalar\u0131 ya\u011fmalanm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok semtlerde rum k\u0131zlar\u0131n\u0131n, kad\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0131rz\u0131na ge\u00e7ilmi\u015f. D\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu\u2019nun da, sonra bu konuda bir s\u00f6ylemi var, \u2018\u2019T\u00fcrkiye\u2019yi d\u00fcnyaya rezil-r\u00fcsva eden olaylar\u2019\u2019 meydana gelmi\u015fti. Tabii, sonra 49\u2019lar\u0131n tutuklanmas\u0131 geliyor 17 Aral\u0131k 1959 da.. Ama maalesef, kimse bu 49\u2019lar ni\u00e7in tutukland\u0131, onun \u00fczerinde durmuyor. Sanki, bu sadece polisin, i\u015fte bir s\u00fcr\u00fc insan\u0131 toplay\u0131p biraraya getirmesi gibi alg\u0131lan\u0131yor. \u00d6yle de\u011fil. 49\u2019lar siyasi faaliyet y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Mesela ben, 1957\u2019de liseyi bitirdim, 1958 de \u00dcniversitede biz m\u00fcthi\u015f siyasi faaliyetler y\u00fcr\u00fct\u00fcyorduk. 1959\u2019da da zaten tutuklanmalar oldu.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b>Siyasi faaliyetleriniz hangi d\u00fczeydeydi, bunu zaten merak ediyoruz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> \u015eimdi Efendim, faaliyetlerin d\u00fczeyi \u015fuydu. T\u00fcrkiye, K\u00fcrtleri, K\u00fcrt Sorunu\u2019nu inkar ediyordu. Bizlerin, yani 49\u2019lar\u0131n neler yapt\u0131klar\u0131na bakmak laz\u0131m. Musa Anter, o d\u00f6nem Diyarbak\u0131r\u2019da, Canip Y\u0131ld\u0131r\u0131m ve Abdurrahman Efem Dolak ile \u2018\u2019\u0130leri Yurt Gazetesi\u2019\u2019ni \u00e7\u0131kar\u0131yor. O \u2018\u2019\u0130leri Yurt Gazetesi\u2019\u2019nde Musa Anter\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 f\u0131kralar var. Bu halk aras\u0131nda olay oluyordu. Nitekim, ben 1963\u2019te cezaevinden \u00e7\u0131k\u0131p Erzurum, Kars , A\u011fr\u0131 \u00fczerinden I\u011fd\u0131r\u2019a giderken, \u00f6n\u00fcm\u00fc kesenler bana diyorlard\u0131 ki, yahu bi dakika ben sana Musa Abe\u2019nin bir f\u0131kras\u0131n\u0131 anlatay\u0131m. Anlatabiliyor muyum?<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Evet, okunan bir gazete miydi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Okunan bir gazeteydi. Diyarbak\u0131r\u2019da \u2018\u2019\u0130leri Yurt\u2019\u2019 diye ba\u011f\u0131r\u0131p sat\u0131yorlard\u0131 \u00e7ocuklar, i\u015fte \u2018\u2019Anter yaz\u0131yor, Anter yaz\u0131yor\u2019\u2019.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u2018\u2019\u0130leri Yurt Gazetesi\u2019\u2019 ile ilgili siyasi \u00e7al\u0131\u015fmalardan bahsediyordunuz.<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ve tabii Diyarbak\u0131r\u2019da m\u00fcthi\u015f bir faaliyet vard\u0131. Devlet bunu g\u00f6zalt\u0131na alm\u0131\u015f, izliyordu. Sonra 49\u2019lardan siyasi faaliyet yapan \u00e7ok \u015fahsiyetler vard\u0131. Mesela \u0130stanbul\u2019da Ziya \u015eerefhano\u011flu bir Avukatt\u0131, \u015eerefhano\u011flu\u2019nun yaz\u0131hanesine b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 gidip geliyorlard\u0131. Ziya \u015eerefhano\u011flu Barzani\u2019nin G\u00fcneyde tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kadar Kuzey\u2019de tan\u0131nan bir pozisyonda idi. Nitekim 1963\u2019te ikinci sefer cezaevinden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, Ziya \u015eerefhano\u011flu Bitlis\u2019ten Senet\u00f6r aday\u0131 oldu. M\u0130T\u2019in b\u00fct\u00fcn kar\u015f\u0131 gayretine ra\u011fmen, t\u00fcm partilerden daha fazla oy alarak Senat\u00f6r se\u00e7ildi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Ama, bir \u00f6rg\u00fct var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b><\/span> \u015eimdi, bu arada Barzani\u2019nin Irak\u2019a d\u00f6nmesi var. 14 Temmuz 1958\u2019de General Kas\u0131m\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 askeri darbe sonras\u0131 yap\u0131lan Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde K\u00fcrtler i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir belirleme konulmu\u015ftu:\u2019\u2019Irak K\u00fcrtlerin ve Araplar\u0131n ortak yurdudur\u2019\u2019, anlatabiliyor muyum? Barzani\u2019nin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc b\u00fct\u00fcn Ortado\u011fu\u2019daki K\u00fcrtleri hareketlendirdi. Birde \u00e7ok enteresand\u0131, o s\u0131rada T\u00fcrkiye\u2019de bir\u00e7ok olay oluyordu.. Mesela As\u0131m Eren, i\u015fte \u2018\u2019Kerk\u00fck\u2019teki <\/span>\u015eahvar <\/span><\/span>\u0130syan\u0131\u2019nda H\u00fck\u00fcmet bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor mu? Mukabele-i bilmisil, yani kar\u015f\u0131l\u0131k vermek, K\u00fcrtleri burada katletmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor mu?\u2019\u2019 gibi takrirler, \u00f6nergeler vermi\u015fti h\u00fck\u00fcmete. S\u0131rr\u0131 Atalay\u2019a hakaretler yap\u0131l\u0131yordu. Biz \u0130stanbul\u2019daki K\u00fcrt gen\u00e7leri 102 imza ile bunlar\u0131 protesto ettik. Diyarbak\u0131r Belediye Ba\u015fkan\u0131 \u0130hsan Ko\u00e7o\u2019yu da protesto ettik. Menderes\u2019in Amerika \u2018ya gitmesi arefesinde, ona Diyarbak\u0131r fahri hem\u015fehrili\u011fini verip, i\u015fte \u2018\u2019bak\u0131n K\u00fcrtler sizinle birlikte\u2019\u2019 demek istiyordu.. Bizde bunlar\u0131 peyder pey protesto ettik ve protesto mektuplar\u0131 yazd\u0131k, telgraflar\u0131 yazd\u0131k..<\/span><\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Bunlardan birini siz yazm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z galiba?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Beraber de yazd\u0131k, ben de yazd\u0131m, ba\u015fkalar\u0131 da yazd\u0131. \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nde K\u00fcrt gen\u00e7leri aras\u0131nda m\u00fcthi\u015f bir hareketlilik vard\u0131. Devlet tabii bunu izledi. Yani T\u00fcrk devletinin istihbarat tarihine iyi bakmak laz\u0131m. Karakol cemiyetinden MAH\u2019a, yani Milli Emniyet Hizmetleri\u2019ne, oradan M\u0130T\u2019e. T\u00fcrk devleti bu konularda m\u00fcthi\u015f denecek derecede becerikli olan, hele K\u00fcrtler konusunda becerikli olan bir devlet. Nitekim, b\u00fct\u00fcn bu faaliyet sahalar\u0131na birer, iki\u015fer tane ajan s\u0131zd\u0131rd\u0131.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> O zaman, oraya ge\u00e7meden size Ni\u011fde Milletvekili As\u0131m Eren\u2019in protestosu ile ilgili soruyu y\u00f6nelteyim diyorum. Haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, protesto etmek amac\u0131yla Medet Serhat\u2019la birlikte haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z protesto telgraf\u0131, daha sonra mahkemede delil olarak aleyhinize kullan\u0131lm\u0131\u015f?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu delil olarak mahkemeye geldi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Neydi bu Kerk\u00fck Olaylar\u0131, ondan sonra As\u0131m Eren\u2019in meclise verdi\u011fi \u00f6nerge?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b><\/span> Kerk\u00fck\u2019te General \u015eavfaf<\/span> denilen Arap bir general, Irak devlet ba\u015fkan\u0131 general Kas\u0131m\u2019a kar\u015f\u0131 isyan etti. General Kas\u0131m\u2019\u0131 da daha sonradan \u00f6\u011frendim, G\u00fcneyli K\u00fcrtlerinden birisiydi. Ondan sonra, i\u015fte As\u0131m Eren de, tam b\u00f6yle Hitler bozmas\u0131, T\u00fcrk ordusunda Fa\u015fist olarak tan\u0131nan birisi. General Romel ismiyle de an\u0131l\u0131yor. O zaman Meclise bir \u00f6nerge verdi, \u2018\u2019orada K\u00fcrtler, Araplar\u0131, T\u00fcrkmenleri katlettiler, burada da devlet K\u00fcrtlere bir katliam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor mu?\u2019\u2019 <\/span><\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu –<\/b> B\u00f6yle bir olay var m\u0131yd\u0131, yoksa?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Vard\u0131, vard\u0131..Bunlar olmu\u015f olaylar.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu –<\/b> Yani, K\u00fcrtlerin, T\u00fcrkmenlere kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir \u015feyi oldu mu ?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b><\/span> T\u00fcrkmenlere de\u011fil, Barzani g\u00fc\u00e7leri, K\u00fcrtler General Kas\u0131m\u2019a bu isyan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131nda yard\u0131m ettiler. Biz de T\u00fcrkiye\u2019de rehin<\/span> olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirttik. O telgraflar\u0131n ben de metinleri var. \u0130n\u015fallah yazaca\u011f\u0131m kitaba koyaca\u011f\u0131m. Bu telgraflarla sert bir \u015famar att\u0131\u011f\u0131m\u0131z biliniyor.Bunlar birikince devlet g\u00f6zetim alt\u0131na ald\u0131. Bu \u00fcniversitelerde neler d\u00f6n\u00fcyor, neden K\u00fcrt gen\u00e7li\u011fi, hi\u00e7 o g\u00fcne kadar kimse K\u00fcrt gen\u00e7li\u011fi kelimesini kullanmam\u0131\u015f, i\u015fte 102 imzal\u0131 K\u00fcrt gen\u00e7li\u011fi ..<\/span><\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Bu protestonun metni siz de var m\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ben de var, ben de b\u00fct\u00fcn o belgeler var.. Onlar\u0131 in\u015fallah 49\u2019lar dosyas\u0131 ile ilgili kitaba koyaca\u011f\u0131m.\u00d6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Neden size 49\u2019lar diye bir isim tak\u0131ld\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> \u015eimdi, efendim zaten bu tutuklama enteresan bir tutuklama, Celal Bayar\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda K\u00f6\u015fkte bir toplant\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Milli E\u011fitim Bakan\u0131, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Nam\u0131k Gedik, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu ve Tevfik \u0130leri ile birlikte bir toplant\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Orada M\u0130T\u2019in Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019na verdi\u011fi bir rapor var. \u0130\u015fte Ergun G\u00f6kdeniz, sonradan Mardin Valisi olan Ergun G\u00f6kdeniz de bu operasyonu haz\u0131rlayanlardan bir tanesi.O Raporda deniyorki, \u2018\u2019K\u00fcrtlerin ileri gelenlerinden 1000 ki\u015fiyi toplayal\u0131m ve \u00f6ld\u00fcrelim\u2019\u2019. Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu biliyorsunuz hem K\u00fcrtt\u00fc, hem Bedirhaniler\u2019dendi. Ben bunu \u00e7e\u015fitli vesilelerle yazd\u0131m. Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu diyorki, \u2018\u2019biz zaten 6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131\u2019ndan dolay\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada rezil olduk, \u015fimdi b\u00f6yle bir katliama giri\u015femeyiz. Bunlar\u0131n su\u00e7u varsa, 50\u2019\u015fer 50\u2019\u015fer tutuklayal\u0131m, mahkemelere \u00e7\u0131karal\u0131m, hesab\u0131n\u0131 versinler\u2019\u2019. Onun i\u00e7in \u0130stanbul\u2019da eskiden 1. Ordu Merkezi Harbiye semtindeydi. Harbiye\u2019de, orada 1951 tutuklamas\u0131nda Kom\u00fcnistlerin yatt\u0131\u011f\u0131, bizim yatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z o h\u00fccrelerden 50 tanesini haz\u0131rl\u0131yorlar ve 50 ki\u015fiyi tutuklad\u0131lar. Tabii bir arkada\u015f\u0131m\u0131z h\u00fccrede donarak \u00f6ld\u00fc. Mardinli Emin Batu, 49\u2019lar\u0131n ilk \u015fehididir.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Donarak m\u0131 \u00f6ld\u00fc, hasta m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Donarak \u00f6ld\u00fc, k\u00f6t\u00fc bir k\u0131\u015ft\u0131, o h\u00fccreler yer alt\u0131ndayd\u0131. Binba\u015f\u0131 \u015eevket, Sait El\u00e7i , M\u00fchendis Halis Yoku\u015f hastahaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131lar. Ben hastahaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131m. Bu tecrit 129 g\u00fcn, yani 4,5 ay kadar s\u00fcrd\u00fc. E\u011fer 10 yada 20 g\u00fcn daha s\u00fcrseydi, herhalde 3-5 yada daha fazla ki\u015fi \u015fehit olurdu orada. Yani, orada Emin Batu donarak \u00f6ld\u00fc. Tabii ben onun da portresini yazd\u0131m, kaybolmas\u0131n diye. Benim \u2018\u2019Portreler\u2019\u2019 kitab\u0131mda Emin Batu ile ilgili malumat var. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra biz 49 ki\u015fi kald\u0131k, onun i\u00e7in 49\u2019lar olarak an\u0131ld\u0131k. 10 ki\u015fi kadar da tuutuksuz olarak mahkemeye kat\u0131l\u0131yordu. Yani, bu yarg\u0131lamalar bizim siyasi tarihimize de 49\u2019lar olarak, \u00f6yle ge\u00e7ti.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> H\u00fccre ya\u015fam\u0131n\u0131za tekrar gelece\u011fim, ben \u015funu sormak istiyorum. \u0130ddianamede s\u00fcrekli \u2018\u2019K\u0131m\u0131l\u2019\u2019 adl\u0131 bir \u015fiirden bahsediliyor. Bu \u015fiir neden bu kadar etki yapt\u0131, i\u00e7eri\u011fi neydi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> O Musa Anter\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015fiirdi. Daha do\u011frusu bir K\u00fcrt t\u00fcrk\u00fcs\u00fcyd\u00fc.\u2019\u2019K\u0131m\u0131l hati lo lo Apo..\u2019\u2019 diye. Bu ilk defa biliyorsunuz Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin mucidi Musa Anter\u2019dir. B\u00f6yle K\u00fcrt\u00e7e ilk ba\u015flayarak, azar azar, c\u00fcmle c\u00fcmle, sat\u0131r sat\u0131r K\u00fcrt\u00e7eyi ka\u011f\u0131da d\u00f6ken Musa Anter\u2019dir. Yani, Dersim Katliam\u0131\u2019ndan sonra, me\u015frutiyet d\u00f6nemini hesaba katm\u0131yorum. Bu \u2018\u2019K\u0131m\u0131l\u2019\u2019 \u015fiirinden dolay\u0131 dava a\u00e7\u0131ld\u0131. Musa Anter o \u015fiirden dolay\u0131 mahkum edildi. Sonra biz, o \u2018\u2019K\u0131m\u0131l\u2019\u2019 \u015fiirini, bilirki\u015fi raporu, mahkeme ifadesi ve iddianame ile birlikte bir kitap yapt\u0131k, o Musa Anter\u2019in bir kitab\u0131d\u0131r. Avesta yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda Musa Anter\u2019in b\u00fct\u00fcn k\u00fclliyat\u0131 yay\u0131nlan\u0131nca bu kitap da yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Bu \u015fiir, T\u00fcrk Devleti\u2019ni neden bu kadar rahats\u0131z etti?<\/p>\n

Y. Kaya- <\/b>Belki ilk defa K\u00fcrt\u00e7e bir \u015fiirdi ve bir de siyasi i\u00e7eri\u011fi vard\u0131. O \u015fiirdeki i\u015fte, s\u00fcne yani k\u0131m\u0131l enteresan bir \u015fey, bu\u011fday\u0131 yiyen bir b\u00f6cek. Amerikal\u0131lar buna bir ila\u00e7 yap\u0131yorlar ve K\u00fcrtler de ila\u00e7l\u0131 bu\u011fday\u0131 yedikten sonra bir yara \u00e7\u0131kard\u0131lar. Musa Anter\u2019in kitab\u0131nda vard\u0131, \u2018\u2019Kara Yara\u2019\u2019, kitapla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 o. Tabii bu bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131, devletin buna tahamm\u00fcl\u00fc olamazd\u0131. M\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u0130ddianamede hemen hemen b\u00fct\u00fcn san\u0131klar\u0131n \u015fiir yazd\u0131klar\u0131na ve bu \u015fiirlerin de yarg\u0131lama nedeni oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. O d\u00f6nem \u015fiir, ayd\u0131n kesimde \u00e7ok mu etkiliydi? Yoksa 49\u2019larda \u015fairler \u00e7o\u011funlukta m\u0131yd\u0131, \u015fiir \u00e7ok etkili bir ara\u00e7 m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ben bu sorunuza \u015f\u00f6yle cevap vereyim, bir kere 49\u2019lar aras\u0131nda \u015fiir yazan \u00e7ok az insan vard\u0131, onu hemen d\u00fczelteyim. Birisi bundan 20 g\u00fcn kadar \u00f6nce Diyarbak\u0131r\u2019da 104 ya\u015f\u0131nda \u00f6len 49\u2019lar\u0131n b\u00fcy\u00fck amcas\u0131 Esat Cemilo\u011flu. Onun h\u00fccrede yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fiiri var. Esmer dergisinin bu say\u0131s\u0131nda \u015eeyhmuz Diken o \u015fiiri yay\u0131nlad\u0131. Diyorki \u015fiirde, \u2018\u2019benim h\u00fccremden A\u011fr\u0131, Zilan ve Tekman g\u00f6r\u00fcl\u00fcr\u2019\u2019. Anlatabiliyor muyum? Esat amcan\u0131n o \u015fiiri me\u015fhurdur. H\u00fccrede yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015fiirdir. Esat amca, biliyorsunuz Paris\u2019te okumu\u015f, Emanullah \u015eah\u2019\u0131n karde\u015fi Zahir \u015eah\u2019\u0131, bug\u00fcn ya\u015fayan \u015eah\u0131 teslim etti\u011fi bir adam. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir boks\u00f6r, ziraat m\u00fchendisidir. Biz, 49\u2019lar\u0131n cezaevindeki b\u00fcy\u00fck amcas\u0131, b\u00fcy\u00fck antren\u00f6r\u00fc idi. Bir de Doktor Naci\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiirler var. Evinde bulunmu\u015f ve \u2018\u2019Cezayirli Cemile\u2019ye\u2019\u2019 diye bir \u015fiir yazm\u0131\u015f..<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Ama, hemen hemen hepinizin \u00fcst\u00fcnde baz\u0131 d\u00f6rtl\u00fckler, \u015fiirler bulunmu\u015f. Yoksa ben mi yanl\u0131\u015f hat\u0131rl\u0131yorum?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> O d\u00f6rtl\u00fckler filan, yani K\u00fcrt\u00e7e dikkat \u00e7eken \u015feyleri herkes topluyordu. Ya biriktiriyor yada birbirine veriyordu. Doktor Naci de o \u015fiirinde, yani \u2018\u2019Cezayirli Cemile\u2019ye\u2019\u2019 de, i\u015fte Cezayir Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 anlat\u0131yor. Diyor ki,<\/p>\n

\u2018\u2019<\/p>\n

r\u00fcyalar\u0131mda senin bombal\u0131 elin<\/p>\n

ve miskin kahvede oturan hem\u015fehrinlerinle,<\/p>\n

Amerikal\u0131lar, tun\u00e7tan h\u00fcrriyet abidesi yaparken,<\/p>\n

Sen, Cezayir\u2019in canl\u0131 abidesi,<\/p>\n

insanl\u0131\u011f\u0131n ay\u0131b\u0131n\u0131 y\u00fcz\u00fcne vuran asil Cemile\u2019\u2019.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Hemen hepsini hat\u0131rl\u0131yorsunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ben sabaha kadar \u015fiir okuyabilirim.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u015eiire b\u00f6yle bir sevginiz mi var?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Evet sevgim var.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu<\/b> – Evet, \u015eairlerle ilgili yan benim ilgimi \u00e7ok \u00e7ekmi\u015fti. 49\u2019larla ilgili siyasi yana gelirsek. Hem benim ara\u015ft\u0131rmamda dikkatimi \u00e7eken bir yan, hem de 49\u2019lardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n yorumlar\u0131 \u015f\u00f6yle; deniyorki, eylemlilikleriniz \u00e7o\u011funlukla piknik toplant\u0131lar\u0131, protesto telgraflar\u0131 \u00e7ekme ve sohbet d\u00fczeyleri ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalan bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131.Sizin a\u00e7\u0131n\u0131zdan daha farkl\u0131 bir d\u00fczey mi?<\/p>\n

Y. Kaya –<\/b> Bu do\u011fru de\u011fil. Anlatt\u0131m, 49\u2019lar bir s\u00fcr\u00fc siyasi faaliyet y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Hem Diyarbak\u0131r\u2019da, hem \u0130stanbul\u2019da ve hem de Ankara\u2019da. Ankara\u2019daki odak noktas\u0131 Binba\u015f\u0131 \u015eevket Turan\u2019d\u0131r, rahmetlik. \u0130stanbul\u2019daki odak noktas\u0131 Ziya \u015eerefhano\u011flu\u2019dur, \u00d6rfi Akkoyunlu\u2019dur ve \u00dcniversite gen\u00e7li\u011fidir. Diyarbak\u0131\u2019da Musa Anter\u2019dir, Canip Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019d\u0131r.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Yani tesad\u00fcfen yan yana gelmi\u015f 49 insan de\u011fil, bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck mevcut muydu?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Tabii, tesad\u00fcfen olur mu.Tesad\u00fcfen kimseyi tutuklamazlar. B\u00fct\u00fcn bu sayd\u0131klar\u0131m siyasi faaliyet yap\u0131yorlar. Piknik meselesini de ben size anlatay\u0131m. \u0130lk defa biz birbirimizin kula\u011f\u0131na f\u0131s\u0131ldayarak \u2018\u2019yar\u0131n, i\u015fte Karak\u00f6y Adalar iskelesinde bulu\u015fal\u0131m\u2019\u2019 dedik. Biz de bir korku vard\u0131, gemiyi bat\u0131r\u0131rlar, bat\u0131r\u0131l\u0131r diye.. Bu bulu\u015fma ile biz ilk Newroz\u2019u B\u00fcy\u00fck Ada\u2019da kutlad\u0131k. Rahmetlik Medet Serhat bir konu\u015fma haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131, konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra o ka\u011f\u0131d\u0131 yakt\u0131k ve endi\u015fe i\u00e7inde d\u00f6nd\u00fck \u0130stanbul\u2019a, evlerimize gittik..<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Bu nas\u0131l bir Newrozdu?<\/p>\n

Y.Kaya-<\/b> Bu bizim hayat\u0131m\u0131zda ilk kutlanan Nevroz\u2019dur. Piknikle bunun ilgisi yok.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Biraz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z, \u00e7ok ilgin\u00e7 ger\u00e7ekten?<\/p>\n

Y. Kaya –<\/b>Tabii \u00e7ok ilgin\u00e7, ben bunu bir yerde yazd\u0131m, \u0130lk Newroz diye. \u0130lk Newroz\u2019da, i\u015fte b\u00f6yle korkular i\u00e7inde B\u00fcy\u00fck Ada\u2019ya, g\u00f6zlerden \u0131rak bir yere gidip, o \u00e7amlar\u0131n alt\u0131nda bir arkada\u015f\u0131m\u0131z konu\u015fma yapt\u0131. Bir \u00e7ok insan\u0131m\u0131z Newroz\u2019un ne oldu\u011funu bilmiyordu, yani bir kere K\u00fcrtlerin Ulusal Bayram\u0131 oldu\u011funu bilmiyordu. Karanl\u0131k g\u00fcnlerdi, kitap yoktu, bilgi yoktu.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Demokrasinin D\u2019si bile yoktu \u00f6ylemi ?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Yoktu. Ayd\u0131nlanma yoktu, hi\u00e7 bir \u015fey yoktu. Ve korkun\u00e7 bir bask\u0131 vard\u0131, K\u00fcrtlerin \u00fczerinde de tabii. Bu \u015fartlarda kutlanm\u0131\u015f bir Newroz\u2019du. Bug\u00fcn ki gibi, milyonlar\u0131n geldi\u011fi bir Newroz de\u011fil. \u0130\u015fte o g\u00fcn \u00f6yle kutland\u0131. Bir de bu i\u015fler hep belgeli , yani sohbet mohbet toplant\u0131lar\u0131 filan de\u011fildir. \u0130\u015fte, bir s\u00fcr\u00fc protesto telgraflar\u0131 ya\u011fd\u0131r\u0131yor gen\u00e7ler. Olaylara m\u00fcdahale ediyorlar. Yani, a\u00e7\u0131kcas\u0131 biz K\u00fcrd\u00fcz, burday\u0131z, biz var\u0131z. \u0130spatlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, ki nitekim \u00f6yle oldu. Bu bir politik harekettir. Bu politik hareketin, hem sosyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131, hem ayd\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131, hem politik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Doktor Naci 49\u2019larla ilgili \u0130sve\u00e7\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131 bir uzun makalede a\u00e7\u0131klad\u0131. Ne kadar\u0131n\u0131n \u00dcniversite \u00f6\u011frencisi, ne kadar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i, ne kadar\u0131n\u0131n i\u015f adam\u0131 oldu\u011funu belirtiyor..<\/p>\n

\u0130\u015fte mesele bundan ibaret. Esas\u0131nda, K\u00fcrt tarihinin faal d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak, bu meseleyi iyi yazmak, do\u011fru yazmak ve tarihe mal etmek gerekli diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Ger\u00e7ekten iyi bir \u00e7al\u0131\u015fma olurdu. 49\u2019lar davas\u0131nda dikkat \u00e7eken bir olgu daha var. Daha do\u011frusu benim ilgimi \u00e7ekti. San\u0131yorum okuyucular\u0131n da ilgisini \u00e7eker. Ajanl\u0131k yapanlar\u0131n durumlar\u0131. Onlar\u0131n verdikleri raporlarla yarg\u0131lanm\u0131\u015flar 49\u2019lar..\u0130\u015fte bunlar\u0131n aras\u0131nda Ahmet Mu\u015flu, Yasin G\u00fclta\u015f var, en \u00e7ok bunlar g\u00f6z\u00fcme \u00e7arpt\u0131. Aran\u0131zda \u00e7ok rahat dola\u015fm\u0131\u015flar, konu\u015fmalar\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri rapor etmi\u015fler. Sizin \u015f\u00fcphelendi\u011finiz ba\u015fka ajanlar da var m\u0131yd\u0131? Bunlar K\u00fcrdistanl\u0131\u2019yd\u0131lar bunu biliyoruz, K\u00fcrt m\u00fcyd\u00fcler?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Bak\u0131n bizim aram\u0131zda 6 (alt\u0131) tane ajan vard\u0131. 49\u2019lar i\u00e7indeki ajanlar \u015funlard\u0131; \u00d6mer Aras, Nezir Bayram, Mustafa Akman, Yasin G\u00fclta\u015f, Ahmet Mu\u015flu, Salih Battalgazi. Tabii bu faaliyetin i\u00e7ine M\u0130T\u2019in adam s\u0131zd\u0131rmas\u0131 ola\u011fan bir durum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, o konuda K\u00fcrtlerin de bir tecr\u00fcbeleri yoktu. Mesela, sonraki y\u0131llarda da K\u00fcrt partilerine \u00e7ok ajan s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu siz b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt partileri i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Taa PKK\u2019nin i\u00e7ine kadar. Evet, \u015fimdi bunu tesbit etmek laz\u0131m. Biz mahkemede \u00e7ok, belki e\u015fi menendi (emsali)bulunmayan bir hakime rastlad\u0131k. Cemal Kormaz. O zaman Ulus\u2019ta, Askeri\/Siyasi Mahkeme vard\u0131. Biz orada yarg\u0131land\u0131k. Yani, casuslar\u0131n yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir mahkemeydi. \u00d6zelli\u011fi vard\u0131, \u00f6zelli\u011fi de \u015fuydu ; Askeri\/Siyasi Mahkemede bir tek \u00fcye hukuk\u00e7uydu, yani bir top\u00e7u Albay\u0131 ile bir levaz\u0131m Yarbay\u0131 sizi asabilirdi. Askeri Ceza Yasas\u0131 ve Yarg\u0131lama Usul\u00fc Yasalar\u0131 de\u011fi\u015fti, sonra bizim davam\u0131zda Genelkurmay\u2019a, Genelkurmay Askeri Mahkemesine devredildi.Mahkeme M\u0130T\u2019e yaz\u0131 yazarak bunlar\u0131n kimliklerini istedi, getirtti. Mahkeme bunlar\u0131n hepsini huzura davet ederek, yemin ettirdi. Zarflar\u0131 a\u00e7t\u0131, \u2018\u2019bu rapor sana m\u0131 aittir\u2019\u2019 dedi, \u2018\u2019evet\u2019\u2019 dediler ve Raporu okuttu onlara. B\u00f6ylelikle rezil-r\u00fcsva oldular,de\u015fifre oldular. Mahkeme bunu ba\u015fard\u0131 ve ger\u00e7ekten Cemal Korkmaz e\u015fi bulunmayan bir hukuk adam\u0131yd\u0131. Sonradan, y\u0131llar sonra ben onun da K\u00fcrt oldu\u011funu \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Bir a\u00e7\u0131dan da \u015fansl\u0131ym\u0131\u015fs\u0131n\u0131z?<\/p>\n

Y. Kaya \u2013<\/b> As\u0131labilirdik.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Evet, bunlar bu ajanlar K\u00fcrt m\u00fcyd\u00fcler?<\/p>\n

Y. Kaya \u2013<\/b> Hepsi a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 K\u00fcrt\u2019t\u00fc. Yasin G\u00fclta\u015f\u2019\u0131n Mardin\u2019liydi, Arap m\u0131, K\u00fcrt m\u00fc oldu\u011fu belli de\u011fil. Zaten K\u00fcrt\u00e7e bilmiyordu. \u0130\u015fte, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0130stanbul\u2019daki \u00f6\u011frencilerin, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ankara\u2019daki \u00f6\u011frencilerin, bir tanesini Binba\u015f\u0131 \u015eevket\u2019in evine sokmaya \u00e7al\u0131\u015farak, yani misafiri kim geliyor, kim gidiyor diye kontrol etmek i\u00e7in. Ahmet Mu\u015flu, Ziya \u015eerefhano\u011flu\u2019nun yaz\u0131hanesine gelip gidiyordu. Ben de, \u00f6\u011fleden sonra fak\u00fclte de dersler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ben o zaman iktisat Fak\u00fcltesi \u00f6\u011frencisiydim, Ziya beye yard\u0131m ediyordum. Ziya beye, \u2018\u2019bu adam\u0131n polis olaca\u011f\u0131n\u0131, ajan olaca\u011f\u0131n\u0131\u2019\u2019s\u00f6yledim rahmetliye. Bana dediki, \u2018\u2019Kastro dedi,olsun bir \u015fey olmaz, o da bilsin davam\u0131z\u0131\u2019\u2019..<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u2018\u2019Kastro Ya\u015far\u2019\u2019 olarak m\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131yordunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Evet, Ya\u015far Kaya ismini herkes adeta unutmu\u015ftu.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Nereden geliyor bu lakab\u0131n\u0131z?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Biz, bir g\u00fcn Ziya beyin yaz\u0131hanesinde topland\u0131k, K\u00fcrtl\u00fck iddias\u0131nda bulunan 102 \u00fcniversiteli, bir telgraf yazd\u0131k..A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 15 ki\u015fiydik orada, bunu g\u00f6t\u00fcr\u00fcp bas\u0131na vermek gerekiyordu. Bize \u015fu korkular a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131, i\u015fte \u0130ran\u2019da , T\u00fcrkiye\u2019de, Ortado\u011fu\u2019da, ba\u015fka geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerde polis jiple, arabayla vurur, suikast\u0131 i\u015fler ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Ee o zaman bu telgraf\u0131 kim g\u00f6t\u00fcrecek, bas\u0131na da\u011f\u0131tacak? Ben g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak \u00e7\u0131kt\u0131m ve dedimki, ben g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorum. G\u00f6t\u00fcrd\u00fcm, telgraf\u0131 da\u011f\u0131tt\u0131m, kan ter ve korku i\u00e7inde kald\u0131m. O zaman 17-18 ya\u015f\u0131nda bir gencim, tecr\u00fcbem de yok. Bab\u0131-ali\u2019de gazetelerin hepsine da\u011f\u0131tt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc Bab\u0131-ali\u2019yi tan\u0131yan birisiydim. Geldim, herkes oturuyor .Yahu \u2018\u2019ne oldu\u2019\u2019 dediler? Dedimki, \u2018\u2019hepsini da\u011f\u0131tt\u0131m\u2019\u2019. Sonra dediler ki, \u2018\u2019yahu sen Fidel Kastro gibi adams\u0131n\u2019\u2019.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Bu art\u0131k, sizin lakab\u0131n\u0131z olarak m\u0131 kald\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Bu art\u0131k bana lakap olarak kald\u0131. Ge\u00e7enlerde benim o\u011flum bir kitapta rastlam\u0131\u015f, \u2018\u2019yahu baba sen hi\u00e7 s\u00f6ylemedin bunu , sana niye Kastro Ya\u015far diyorlar\u2019\u2019. Dedim ki, i\u015fte \u00f6yle diyorlar.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> G\u00fczel bir lakap ama..<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ee ben \u00e7ok faaldim, \u00e7evre biliyor, insanlar biliyor. Ele avuca s\u0131\u011fmazd\u0131m ..Ben bir yerde yazd\u0131m, dedim ki ben \u2018\u201940 sene evvel K\u00fcrt davas\u0131n\u0131n bir militan\u0131yd\u0131m, \u015fimdi de bir d\u00fc\u015f\u00fcnen adam\u0131y\u0131m\u2019\u2019.. Bunda abartma yok yani, ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. O d\u00f6nemin en ele avuca s\u0131\u011fmaz gen\u00e7lerinden birisiydim ben.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Yine 49\u2019lara d\u00f6nersek, Diyarbak\u0131r belediye ba\u015fkan\u0131 \u0130hsan Ko\u00e7ak\u2019\u0131n Menderes\u2019e fahri hem\u015fehrilik vermesi sizler a\u00e7\u0131s\u0131ndan o d\u00f6nem protesto edilecek ve telgraf \u00e7ekilecek kadar \u00f6nemli bulunmu\u015f. Neden bu kadar sizi rahats\u0131z etti, sonu\u00e7ta \u0130hsan Ko\u00e7ak\u2019\u0131nda yurtsever bir yan\u0131 varm\u0131yd\u0131, yoksa o T\u00fcrk sistemi i\u00e7inde birisi miydi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Yurtsever bir yan\u0131 yoktu, Elaz\u0131\u011f\u2019l\u0131yd\u0131. \u0130\u015fbirlik\u00e7iydi. Diyarbak\u0131r\u2019da belediye ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftu. Zaten, Adnan Menderes, 27 May\u0131s Askeri Darbesi olmadan \u00f6nce Amerika\u2019ya gitme haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yap\u0131yordu. Bu da, i\u015fte Adnan Menderes\u2019e Diyarbak\u0131r fahri hem\u015fehrili\u011fini vererek, Amerika\u2019ya kar\u015f\u0131 onu g\u00fc\u00e7lendirmek istedi. \u0130\u015fte bak\u0131n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kalbinden, ba\u015f\u015fehrinden K\u00fcrtler size ba\u011fl\u0131l\u0131k telgraflar\u0131 \u00e7ekiyorlar. Sizi fahri hem\u015fehri ilan ediyorlar. Biz de buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k , o telgraflar\u0131n da metni var bende. \u0130n\u015fallah kitaba koyaca\u011f\u0131m. Biz \u0130hsan Ko\u00e7ak\u2019\u0131 protesto ettik, bizim b\u00fct\u00fcn bu protesto telgraflar\u0131m\u0131z mahkemeye delil olarak geldi. O zaman da \u00e7ok ciddi deliller olarak de\u011ferlendiriliyordu.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Sizin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z aras\u0131nda \u2018\u2019\u0130leri Yurt Gazetesi\u2019\u2019nin ismi s\u0131k s\u0131k ge\u00e7iyor. Bu gazetenin fonksiyonu neydi, yeni bir gazete de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor muydunuz? Bize o d\u00f6nemki bas\u0131n\/yay\u0131nla ilgili biraz bilgi verir misiniz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Musa Anter K\u00fcrtlerin en eski gazetecisidir. Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da bu i\u015fin duayenidir. Musa Anter 1940\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra i\u015fte \u0130stanbul \u2018dad\u0131r. Hukuk Fak\u00fcltesi \u00f6\u011frencisidir. Kendi yurdu vard\u0131r. Bir y\u0131\u011f\u0131n talebeyi paras\u0131z okutmaktad\u0131r. Paras\u0131z okuttu\u011fu talebeler aras\u0131nda \u0130lhan Sel\u00e7uk ve Turhan Sel\u00e7uk da vard\u0131r.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Musa Anter o kadar zengin miydi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Evet zengindi. Mesela \u00f6\u011frenci yurdunda bir y\u0131\u011f\u0131n da fakir \u00f6\u011frenci okutuyordu. Dicle talebe yurdu K\u00fcrtler i\u00e7in bir ekol olmu\u015ftur. Musa Anter o d\u00f6nemlerde \u0130stanbul\u2019 da \u2018\u2019\u015eark Postas\u0131\u2019\u2019 diye bir gazete \u00e7\u0131kar\u0131yor . Daha sonra Diyarbak\u0131r\u2019a gidip orada \u2018\u2019\u0130ler Yurt\u2019\u2019u \u00e7\u0131karmaya ba\u015fl\u0131yorlar. \u2018\u2019\u0130ler Yurt\u2019\u2019 bir bomba gibiydi. Yani herg\u00fcn biz de d\u00f6rt g\u00f6zle bekliyorduk ki, yeni say\u0131s\u0131 \u0130stanbul\u2019a gelsin, elimize ge\u00e7sin diye. Onun 1945\u2019li y\u0131llarda \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u2018\u2019Dicle Kayna\u011f\u0131\u2019\u2019n\u0131n ciltlerini kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsan\u0131z, Musa Anter\u2019in o zaman Alman b\u00fcy\u00fck el\u00e7isi olan Von Papen\u2019i \u0130stanbul\u2019daki Diyarbak\u0131r gecesine \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, Von Papen\u2019in bir konu\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve iltifat ederek, \u2018\u2019siz K\u00fcrtlerin amcas\u0131s\u0131n\u0131z\u2019\u2019 diye hitap etti\u011fini g\u00f6receksiniz. Biliyorsunuz Von Papen Hitler\u2019in sa\u011f koluydu. Ben de bunu ba\u015fka bir \u015fekilde yazd\u0131m. O d\u00f6nemlerdeki K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Almanya\u2019n\u0131n y\u00fckseli\u015fine bel ba\u011fl\u0131yordu. Nas\u0131l olsa biz ayn\u0131 \u0131rkdan\u0131z, ayn\u0131 \u0131rk grubundan geliyoruz, belki bize de bir yard\u0131m\u0131 dokunur. Ben b\u00f6yle bir e\u011filimin oldu\u011funu yazd\u0131m.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> 49\u2019lar olarak di\u011fer par\u00e7alardan K\u00fcrtlerle veya Avrupa\u2019daki K\u00fcrtlerle ili\u015fkileriniz var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b><\/span> \u00c7ok karanl\u0131k d\u00f6nemlerdi. <\/span> O d\u00f6nemlerde di\u011fer <\/span><\/span>par\u00e7alardaki K\u00fcrtlerle ba\u011flant\u0131 kurmak \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ben Ziya beyin yaz\u0131hanesinde oldu\u011fum i\u00e7in baz\u0131 ki\u015fileri tan\u0131d\u0131m. \u0130\u015fte o zamanlar, 1958\u2019de, Kad\u0131 Muhammed\u2019in o\u011flu Ali Gazi ve annesi, sonradan ben g\u00f6rd\u00fcm ve tabii elini \u00f6pt\u00fcm Mina Gazi\u2019nin, Ye\u015filk\u00f6yden Almanya\u2019ya gittiklerini, Medet ile birlikte u\u011furlamaya gittiklerini biliyorum bu bir. \u0130kincisi, Ziya \u015eerefhano\u011flu tutuklan\u0131rken yaz\u0131hanesinde Re\u015fit Arif diye bir K\u00fcrt i\u015f adam\u0131 var. Bu K\u00fcrt i\u015f adam\u0131 o d\u00f6nem K\u00fcrtlerin Vehbi Ko\u00e7u\u2019dur ve Barzani Hareketi\u2019ne en b\u00fcy\u00fck silah yard\u0131m\u0131 yapan adamd\u0131r. Polis diyor ki, \u2018\u2019Re\u015fit Arif bey , -onun diplomatik pasaportu var- biz sizi tan\u0131yoruz\u2019\u2019. Ben \u015fimdiye kadar bunlar\u0131 yazmad\u0131m hi\u00e7 bir yerde.<\/span><\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u0130lk benim s\u00f6yle\u015fimde anlat\u0131yorsunuz.\u015eansl\u0131y\u0131m.<\/p>\n

Y. Kaya<\/b>– Evet. Polis \u2018\u2019Re\u015fit Arif Bey buyrun gidebilirsiniz\u2019\u2019 dedi\u011finde, Re\u015fit Arif\u2019in T\u00fcrk polisine s\u00f6yledi\u011fi cevap \u015fudur: \u2018\u2019Biz bunlar\u0131 Irak\u2019ta \u00e7ok g\u00f6rd\u00fck, neticede anla\u015f\u0131n, bu i\u015fler b\u00f6yle olmaz\u2019\u2019deyip, \u00e7\u0131k\u0131p gidiyor. \u015eimdi bak\u0131n, Re\u015fit Arif\u2019i Pera Palas\u2019ta bir grup \u00f6\u011frenci ziyarete gidiyoruz. Ben de dahil olmak \u00fczere.O d\u00f6nem T\u00fcrk Devleti d\u0131\u015f K\u00fcrtlerle buradaki K\u00fcrtlerin ba\u011flant\u0131lar\u0131ndan m\u00fcthi\u015f \u00fcrk\u00fcyordu. Bu \u00fcrkmeyi sonra, 1963\u2019deki 23 K\u00fcrt Ayd\u0131n\u0131\u2019n\u0131n<\/p>\n

tutuklanmas\u0131nda da g\u00f6rd\u00fck. \u00c7\u00fcnk\u00fc 6 tane G\u00fcneyli arkada\u015f\u0131m\u0131z da o zaman bizimle birlikteydi. Yani,o d\u00f6nem \u00e7ok b\u00fcy\u00fck temaslar yoktu. Tabii ge\u00e7mi\u015f var, Xoybun\u2019un kuruldu\u011fu d\u00f6nem T\u00fcrkiye\u2019den gidenler var. A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131 devletin haf\u0131zas\u0131ndad\u0131r. \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131\u2019ndan sonra \u0130stanbul\u2019daki Me\u015frutiyet d\u00f6nemi K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Suriye\u2019dedir. Devlet M\u0130T i\u00e7inde, Milli Emniyet i\u00e7inde -o zaman M\u0130T de\u011fildi- bir K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck Masas\u0131 ya\u015fat\u0131yor, kuruyor ve bu K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck Masas\u0131\u2019n\u0131n son \u015feflerinden birisi de Rag\u0131p Kardu\u015f diye bir adamd\u0131. Siz belki hat\u0131rlamazs\u0131n\u0131z, televizyonda spiker olarak \u00e7al\u0131\u015fan sar\u0131\u015f\u0131n bir k\u0131z vard\u0131, neydi ad\u0131 Mine Kardu\u015f muydu ne, i\u015fte onun babas\u0131. Neyse. Bunlar i\u015fin teferruat\u0131. Yani, K\u00fcrt Masas\u0131 her zaman faaldi, K\u00fcrt Masas\u0131 her zaman K\u00fcrtleri ve K\u00fcrt\u00e7\u00fcleri tabir caizse takip ediyordu. Bu aktivite vard\u0131.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b><\/span> Yani uluslararas\u0131 bir ili\u015fkiniz de yoktu o d\u00f6nem?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Kolay de\u011fildi, o d\u00f6nemler telefon yoktu, televizyon yoktu, ondan sonra nas\u0131l olacak il\u015fkiler. Avrupa\u2019ya ancak \u00e7ok zengin bir adam gidip gelebilirdi. Ben 32 y\u0131l sonra pasaport al\u0131p yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131m, o da gazetenin sahibi olmamdan dolay\u0131. Birinci sahifeden haber yapt\u0131lar. Birbirine girdi, Ankara, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131.. Ben 32 sene sonra pasaport alabildim. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 o zaman \u015feydi, nedir bu bizim Bitlis m\u00fcd\u00fcr\u00fc.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/strong> Bir sorum da \u015fu: Mehmet Bilgin\u2019e a\u00e7\u0131lan bir hesap numaras\u0131 var. Bu hesap, mahkemede, iddianamede belirtiliyor ama hi\u00e7 kimse para yat\u0131rmam\u0131\u015f. Bu ne ama\u00e7la a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekten bu ama\u00e7la m\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131, yoksa ba\u015fka ama\u00e7 m\u0131 vard\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/strong> Bu Mehmet Bilgini hi\u00e7 tan\u0131m\u0131yoruz. O \u00e7ok sonradan 49\u2019lar davas\u0131na dahil edilmi\u015f bir binba\u015f\u0131. Kimse y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rmemi\u015f, bu hesap a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f kimse onu da bilmiyor. Bu adam hakk\u0131nda her zaman 49\u2019larda \u015f\u00fcpheler olmu\u015ftur. Hakl\u0131 olarak \u015f\u00fcphe uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bizim tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir adamd\u0131r. Hi\u00e7 bir tek g\u00fcn mahkemeye gelmedi. Ve y\u00fcz\u00fcn\u00fc de g\u00f6rmedik.Savunmaya gelmedi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu<\/strong>– \u00c7ok ilgin\u00e7 ger\u00e7ekten.<\/p>\n

Y. Kaya-<\/strong> Evet ilgin\u00e7 tabii. Ayn\u0131 zamanda bu Bilgin Ailesinden biliyorsunuz.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Barzani\u2019nin ba\u015fka \u00fclkelerle ili\u015fkileri gibi, sizlerin de olabildi mi? Hani Rahipler vas\u0131tas\u0131yla .O d\u00f6nemler baz\u0131 ili\u015fkiler oluyordu?<\/p>\n

Y. Kaya- <\/b>O d\u00f6nem \u00e7ok rahat bir d\u00f6nem de\u011fildi, korkulu bir d\u00f6nemdi, karanl\u0131k bir d\u00f6nemdi. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir K\u00fcrd\u00fcn uluslararas\u0131 te\u015fkilatlarla, partilerle, siyasilerle temas kurma ne imkan\u0131, ne de f\u0131rsat\u0131 vard\u0131. Dedim ya, \u00e7ok zengin bir insan ancak Avrupa\u2019ya seyahat yapabilirdi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00e7ok karanl\u0131k bir d\u00f6nemdi yani?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan tabii, T\u00fcrkiye\u2019nin tarihini iyi bilmek laz\u0131m. K\u00fcrtler e\u011fer tarih bilincine eri\u015fmek istiyorlarsa, Cumhuriyet\u2019ten bug\u00fcne bu 80-85 y\u0131ll\u0131k tarihi, \u00e7ok iyi bilmek zorundalar. K\u00fcrt Sorunu a\u00e7\u0131s\u0131ndan. Ben biraz bu konulara e\u011fildim. Yani, Tek Parti D\u00f6nemi, Demokrat Parti D\u00f6nemi, Demirel D\u00f6nemi, Turgut \u00d6zal D\u00f6nemi, anlatabiliyor muyum?<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u015e\u00f6yle bir konuya girmek istiyorum. Anter \u2018\u2019Hat\u0131ralar\u0131m\u2019\u2019 adl\u0131 kitab\u0131nda 49\u2019lar Davas\u0131\u2019nda Siyasi Savunma yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 bunu bir c\u00fcmle ile bir hata olarak de\u011ferlendiriyor. Sizce b\u00f6yle mi, yoksa ger\u00e7ekten idam edilme tehlikeniz var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Musa Anter\u2019in hat\u0131ralar\u0131nda..Bu c\u00fcmleyi ben \u015fu anda hat\u0131rl\u0131yam\u0131yorum. Evet, \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc ben yazd\u0131m o kitab\u0131n. Kendisi \u00e7ok arzu etti. En yak\u0131n\u0131 olarak. 49\u2019lar Davas\u0131\u2019nda siyasi savunma vard\u0131r. \u015e\u00f6yle vard\u0131r. \u0130damla yarg\u0131lanmam\u0131za ra\u011fmen, h\u00fcvviyet tespiti yap\u0131l\u0131rken, hepimiz ana dilimizin K\u00fcrt\u00e7e oldu\u011funu ve K\u00fcrt oldu\u011fumuzu da s\u00f6ylemi\u015fiz. O Kuzey K\u00fcrtleri tarihinde ilktir. Sonra K\u00fcrtlerin K\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131n\u0131n oldu\u011funu, bir\u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131z s\u00f6ylemi\u015fizdir. Sonra, devletin K\u00fcrtlere yapt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131y\u0131 anlatm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Mesela, sizin dikkatinizi \u00e7ekmi\u015f Yusuf Ka\u00e7ar diye birisi radikal \u015feyler s\u00f6ylemi\u015f diyorsunuz. Yusuf Ka\u00e7ar\u2019\u0131n bizim protestolar\u0131m\u0131z i\u00e7inde, Celal Bayar\u2019\u0131n tutumu i\u00e7in mahkemede s\u00f6yledi\u011fi bir s\u00f6z var. Hakime dediki, \u2018\u2019efendim Celal bayar Dersim i\u00e7in, ben Dersim\u2019liyim, Dersim \u0130syan\u0131\u2019nda \u2018Zihayat kimseyi b\u0131rakmay\u0131n\u2019, canl\u0131 kimseyi b\u0131rakmay\u0131n diye General Abdullah Alpdo\u011fan\u2019a telgraf \u00e7ekmi\u015f bir adamd\u0131r. Ben nas\u0131l kendimi emniyette hissedebilirim. Biz bunlar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f bir ku\u015fa\u011f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z\u2019\u2019.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Siz o d\u00f6nem gen\u00e7 bir ya\u015ftayd\u0131n\u0131z, bulundu\u011funuz h\u00fccre \u00e7ok k\u00f6t\u00fcym\u00fc\u015f, alt\u0131ndan la\u011f\u0131m ge\u00e7iyormu\u015f, yatam\u0131yormu\u015fsunuz. \u00dcstelik 4,5 ay s\u00fcrm\u00fc\u015f bu h\u00fccre ya\u015fam\u0131n\u0131z. O g\u00fcnleri biraz anlatabilir misiniz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Tabii bunlar \u00e7ok uzun hikayeler. Bizi tutuklay\u0131p, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00f6rt bir taraf\u0131ndan askerler de dahil olmak \u00fczere, tutuklay\u0131p getirip oradaki h\u00fccrelere koydular. Musa Anter\u2019i Diyarbak\u0131r\u2019dan, Yavuz \u00c7aml\u0131bel\u2019i Kars\u2019tan, Halil Demirel Yedek Subayd\u0131 onlar\u0131 getiriyorlar. Binba\u015f\u0131 \u015eevket asker G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi\u2019nde, ondan sonra Y\u00fczba\u015f\u0131 Selim K\u0131l\u0131\u00e7o\u011flu C\u0131branl\u0131 Hal\u0131t Bey\u2019in akrabas\u0131 \u0130stanbul\u2019da oturuyor \u015fimdi.. Sonra, beni de tutuklad\u0131lar \u00dcniversitede, ald\u0131lar g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.Ben birdenbire kendimi, yani bunu bazen \u015f\u00f6yle abart\u0131yorum, Abdulhamit\u2019in Saray\u0131 \u0130stanbul\u2019da Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde okumu\u015fken, karakol nedir bilmezken, kendimi bir h\u00fccrede g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7ok deh\u015fet bir \u015fey. Ondan sonra sabah uyand\u0131m, Doktor Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak ba\u011f\u0131r\u0131yor \u2018\u2019Medet, Medet,<\/p>\n

bak Kastro\u2019yu da getirmi\u015fler\u2019\u2019 diyor. Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak benim yan\u0131mdaki h\u00fccredeydi. Musa Anter anlat\u0131yor, \u2018\u2019biz 40 kap\u0131y\u0131 nas\u0131l k\u0131rd\u0131k\u2019\u2019. H\u00fccre kap\u0131lar\u0131n\u0131, direni\u015fi, ben de anlat\u0131yorum onu hat\u0131ralar\u0131mda. H\u00fccrem i\u015fte \u00f6yleydi, la\u011f\u0131m ge\u00e7iyordu. Bir tahta vard\u0131, karyola filan de\u011fildi. O tahtan\u0131n \u00fcst\u00fcn de bile oturmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u015eilte dedikleri \u015feyi de Musa Anter tarif ediyor, \u2018\u2019k\u00f6m\u00fcr y\u0131\u011f\u0131n\u0131, ot y\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019\u2019. Ona askeri dilde Hek diyorlar. Diyor ki, \u2018\u2019\u00e7ocuk oturam\u0131yordu bile\u2019\u2019, do\u011fru. Ben o h\u00fccrede paratifo oldum. Doktor Naci biliyor, biz h\u00fccreden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra beni askeri hastahaneye kald\u0131rd\u0131lar. Ben orada mikrop kapm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> La\u011f\u0131m\u0131n a\u015fa\u011f\u0131dan akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Tabii, ge\u00e7iyordu. Bir de mesela bulgur pilav\u0131 veriyorlard\u0131. Hastayd\u0131m, hem de mi\u011fdem hastayd\u0131, ben \u00e7ok narin yap\u0131l\u0131yd\u0131m, aileden de \u00f6yle. Ben o pilav\u0131 d\u00f6k\u00fcyordum yere, o iki tane b\u00fcy\u00fck kedi gibi fare gelip yiyorlard\u0131, bitiriyorlard\u0131. Benim g\u00f6z\u00fcme bak\u0131yorlard\u0131. Ben de onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne bak\u0131yordum. Pilav bitince y\u00fcr\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> \u00c7ok zor g\u00fcnler ge\u00e7irmi\u015fsiniz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> O h\u00fccre anlat\u0131lmaz bir olayd\u0131r.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Onlar\u0131 \u00e7\u0131kacak kitab\u0131n\u0131zda anlat\u0131yor musunuz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Biraz anlat\u0131yorum.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu-<\/b> Orada en ilgin\u00e7 hat\u0131ran\u0131z neydi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> En ilgin\u00e7 hat\u0131ralar\u0131m\u0131zdan birisi \u015fu; Doktor Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak o zaman ni\u015fanl\u0131s\u0131, sonradan han\u0131m\u0131 olan \u0130smet Han\u0131m yiyecek getiriyor. Benim hasta oldu\u011fumu biliyor Sait, ben a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmeyeyim diye, tuvalete giderken mazgaldan bana ufak bir torba att\u0131. O torban\u0131n i\u00e7inde bakt\u0131m iki tane k\u00f6fte, biraz ekmek, bir tane de yumurta var. Yumurtan\u0131n \u00fcst\u00fcne \u0130smet Han\u0131m yazm\u0131\u015f, \u2018\u2019Sait, pabucu yar\u0131m, \u00e7\u0131k d\u0131\u015far\u0131ya oynayal\u0131m\u2019\u2019. Bana moral oldu o yiyecekler. Anlatabiliyor muyum. B\u00f6yle hat\u0131ralar\u0131m\u0131z var. Bir an\u0131 daha, bir gece evvel Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak anlat\u0131yor, Medet diyor \u2018\u2019Ben ve Ya\u015far \u00c7aml\u0131ca K\u0131z Lisesi\u2019nin \u015fiir gecesine gittik. Ertesi g\u00fcn de birbirimizin y\u00fcz\u00fcne vurduk\u2019\u2019..Yani enteresan olaylar, enteresan \u015feyler. Ama, hepsi b\u00fcy\u00fck bir tarih birikimi..<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Ama bunlar\u0131 okuyaca\u011f\u0131z sizden, yazd\u0131klar\u0131n\u0131zdan de\u011fil mi?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> E\u011fer \u00f6mr\u00fcm vefa ederse tabi.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu<\/b>– 49\u2019lar\u0131 ger\u00e7ekten yazmak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bak\u0131yoruz fazla bir kaynak yok?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Kaynak yok, evet. Askeri iddianameleri kitap halinde bast\u0131rman\u0131n anlam\u0131 yok. <\/span>Bir defa ger\u00e7e\u011fi anlatmak gerekli. Tarih ve hat\u0131ra yazarken, haks\u0131zl\u0131k yapmamak gerekli diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Baz\u0131 ki\u015fileri sormak istiyorum. Ziya \u015eerefhano\u011flu lider pozisyonunda biri miydi sizin i\u00e7inizde? Ve ya\u015fant\u0131s\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7, bir kitapta okudum en son 23\u2019lerden sonra terkediyor T\u00fckiye\u2019yi. <\/span>Sonra Beyrut\u2019ta ya\u015f\u0131yor ve orada \u00f6l\u00fcyor galiba?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Evet, lider pozisyonunda bir adamd\u0131. Ziya beyin ki\u015fili\u011fi enteresand\u0131. Onun en yak\u0131nlar\u0131ndan bir tanesi de benim. Beni, tabir caizse g\u00f6z\u00fc gibi seviyordu. Ben onun bir \u00e7ok hayat\u0131na da vak\u0131f\u0131m. Musa Anter \u00f6lmeden evvel bir dergide a\u00e7\u0131klamada bulundu. \u0130stanbul\u2019da..Dediki, \u2018\u2019biz 5-6 ki\u015fi; Ziya \u015eerefhano\u011flu, Adil \u015eerefhano\u011flu, Musa Anter, Eczac\u0131 Besim, Yusuf Azizo\u011flu, Mustafa Remzi Bucak, bir araya geldik, 1945\u2019lerde K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Kurtarma Cemiyeti kurduk\u2019\u2019. Ben ak\u015fam evine gittim, dedim ki, \u2018\u2019niye bunu a\u00e7\u0131klama gere\u011fi duydun\u2019\u2019. Dediki, \u2018\u2019Ya\u015farc\u0131\u011f\u0131m, benim b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m \u00f6lm\u00fc\u015f, ben bunu anlatmasam g\u00fcme gidecek. Gelsinler beni de \u00f6ld\u00fcrs\u00fcnler. Ama yeterki siz bilin \u2018\u2019dedi. Musa Anter, bu olay\u0131 1991 de de\u015fifre etti.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Kendisi o d\u00f6nem \u0130stanbul\u2019da m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> O d\u00f6nem \u0130stanbul\u2019da m\u0131 de\u011fil mi bilemiyorm. Ziya bey, bir Avukat\u2019t\u0131. \u00c7ok g\u00fczel giyinen biriydi. Devam edelim, i\u015fte Ziya beyin b\u00f6yle bir ki\u015fili\u011fi vard\u0131. Bu eski K\u00fcrt ku\u015faklar\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri var. Mesela ben yazd\u0131\u011f\u0131m bir kitab\u0131m\u0131n arkas\u0131nda diyorum ki, \u2018\u2019Musa Anter Me\u015frutiyet d\u00f6nemi ayd\u0131nlar\u0131 ile benim ku\u015fa\u011f\u0131m aras\u0131nda canl\u0131 bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Ve bu k\u00f6pr\u00fc tektir.Onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc bize Musa Anter ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n lider olarak yeti\u015fmesi i\u00e7in \u00f6mr\u00fcn\u00fc vermi\u015ftir\u2019\u2019 . Bu ger\u00e7e\u011fi de ben ilk defa dile getiriyorum. Lider yeti\u015ftirme, yani hocal\u0131k, m\u00fcrebbi, a\u011fabey ve ba\u015f e\u011fmeyen bir ihtilalciydi Musa Anter.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Musa Anter\u2019le ilgili bilgimiz var. O bizim d\u00f6nemde de ya\u015fad\u0131. Ziya \u015eerefhano\u011flu ve di\u011ferlerini hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131k. Benim \u00e7ok ilgimi \u00e7ekmi\u015fti, Yusuf Azizo\u011flu\u2019nu sormak istiyorum.<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Evet, onlar Ekrem Alican ile birlikte Yeni T\u00fcrkiye Partisini kurmu\u015flard\u0131.YTP se\u00e7ime girdi ve a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 20-25 milletvekili \u00e7\u0131kard\u0131<\/span>.<\/span> Yusuf Azizo\u011flu da o partinin Genel Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131yd\u0131. Ali Karahan o partiden Hakkari Milletvekili olarak se\u00e7ildi. Kemal Bad\u0131ll\u0131 Urfa\u2019dan milletvekili oldu. Onun i\u00e7in ben bir yaz\u0131mda, bu Yeni T\u00fcrkiye Partisi\u2019ni K\u00fcrtlerin ilk legal partisi diye nitelendirdim, adland\u0131rd\u0131m. Yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 sanm\u0131yorum. <\/span><\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Siz s\u00f6yle\u015finin ba\u015f\u0131nda diyorsunuz ki, Dersim Katliam\u0131\u2019ndan sonraki sessizlik K\u00fcrdistan\u2019da 49\u2019larla bozuldu. Bize bunu de\u011ferlendirir misiniz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Bak\u0131n 49\u2019lar\u0131n mahkemesi 10 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. 10 Y\u0131l sonra bizler mahkum olduk. Yatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z cezay\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fcler, <\/span>bir\u00e7o\u011fumuz s\u00fcrg\u00fcne gittik. Ben Konya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcne gittim, orada \u00e7ok de\u011ferli K\u00fcrtler tan\u0131d\u0131m, onlardan bir tanesi de Cem\u015fit Bender\u2019dir. Yani Mehdi Hal\u0131c\u0131. Benim \u00e7ok sevgili a\u011fabeyim, dostum. Evet yarg\u0131lanmam\u0131z 10 sene s\u00fcrd\u00fc. Ve 49\u2019lar\u0131n i\u00e7inden \u00e7ok \u00f6nemli faaliyetler \u00e7\u0131kt\u0131. Mesela Sait K\u0131rm\u0131z\u0131toprak bir parti kurarak bu u\u011furda can\u0131n\u0131 verdi. Sait El\u00e7i parti kurarak bu u\u011furda can\u0131n\u0131 verdi. Ziya \u015eerefhano\u011flu senat\u00f6r oldu ve bir sabah kimseye haber vermeden Beyrut\u2019a gitti, sonra orada vefat etti. Yani, K\u00fcrt tarihinde iz b\u0131rakmadan gitti diyebilirim. 49\u2019lar\u0131n i\u00e7inde en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc bendim, benim de \u0130stanbul\u2019da K\u00fcrtlerin efsane gazetesinin \u00e7\u0131kmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck eme\u011fim var. Kimse inkar edemez. \u00d6zg\u00fcr G\u00fcndem bu.<\/p>\n

Ben DEP ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131m. Geldim Avrupa\u2019ya S\u00fcrg\u00fcnde K\u00fcrdistan Parlamentosu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131m. 6,5 sene, \u00fc\u00e7 d\u00f6nem. Yani bu benim 10 y\u0131l\u0131m\u0131 ald\u0131, beni \u00e7ok yordu.<\/p>\n

Ondan sonra, 49\u2019lar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kan, siyasi parti kuran arkada\u015flar kendilerini tekrar mahkemelerin \u00f6n\u00fcnde buldular. Sait El\u00e7i\u2019ler Antalya\u2019da yarg\u0131land\u0131lar. Bunlar\u0131n i\u00e7inden Musa Anter gibi bir fikir adam\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Doktor Naci gibi bir cerrah \u00e7\u0131kt\u0131. Yani bu jenerasyonun devam\u0131nda 49\u2019lar\u0131n b\u00fcy\u00fck birikimi var. Bunlar \u015fu anda benim akl\u0131ma gelenler.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Emin Kotan\u2019dan pek bahsedilmiyor, onu hat\u0131rl\u0131yor musunuz ? Hayat\u0131 ile ilgili fazla bir bilgi yok?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Emin Kotan bizim ya\u015fl\u0131 bir amcam\u0131zd\u0131. Biz h\u00fccreden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra tan\u0131d\u0131k. Namuslu , d\u00fcr\u00fcst, hi\u00e7 bir zaman of demeden yatan birisiydi. Mahkemede de \u00e7ok iyi ifadeler verdi. Tahliyeden sonra her birimiz bir tarafa da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, bir\u00e7ok zaman rab\u0131tam\u0131z kesildi. Ve kendisini rahmetle an\u0131yorum.\u00c7ok mert, \u00e7ok cesurca ifade verdi, samimi bir K\u00fcrtt\u00fc.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu ve benzeri unsurlar\u0131n biyografilerini yazmak i\u00e7in iyi bir ara\u015ft\u0131rma yapmak laz\u0131m. Ben K\u00fcrt Portrelerini yazd\u0131m.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Son olarak 49\u2019larla ilgili yeni ku\u015fa\u011fa, K\u00fcrt gen\u00e7lerine ve genel K\u00fcrt Kamu Oyu\u2019na ne s\u00f6ylemek istersiniz?<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ben \u015fu anda 49\u2019lar\u0131n en ya\u015fl\u0131lar\u0131ndan biriyim. \u015eunu s\u00f6ylemek istiyorum. Politika yapmak niyetinde olanlar i\u00e7in Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n g\u00fczel bir laf\u0131 var ; diyorki \u2018\u2019politika yapt\u0131n m\u0131 iki c\u00fcbben olacak. Birisi idaml\u0131k birisi bayraml\u0131k\u2019\u2019. G\u00f6z\u00f6n\u00fcne als\u0131nlar. \u0130kincisi d\u00fcr\u00fcst olmak laz\u0131m. Yani, kar\u0131n\u0131za, \u00e7ocu\u011funuza ve evinize d\u00fcr\u00fcst oldu\u011funuzdan daha fazla ulusunuza, halk\u0131n\u0131za kar\u015f\u0131 d\u00fcr\u00fcst olacaks\u0131n\u0131z. Yoksa siz y\u00fcr\u00fctemezsiniz. \u0130\u00e7imizde bu a\u015fk olmazsa bu i\u015fkencelere, bu s\u00fcrg\u00fcnlere, bu h\u00fccrelere, ben T\u00fcrkiye\u2019de 18 tane hapishane g\u00f6rd\u00fcm, bunlara dayanamazs\u0131n\u0131z. Bu i\u015fe ya ba\u015flam\u0131yacaks\u0131n\u0131z, ba\u015flad\u0131n\u0131zm\u0131 da bunun neticesini getirmek gerekli.Ulusal Kurtulu\u015f Hareketi mukaddes bir harekettir. Canl\u0131 \u00f6lmeye haz\u0131rs\u0131n. Bunda h\u0131rs\u0131zl\u0131k olmaz, aldatmaca olmaz, namussuzluk olmaz, yalan s\u00f6ylemek olmaz, anlatabiliyor muyum? \u00c7ocuklar\u0131ma da s\u00f6yledim, babam\u0131z bir gazetenin sahibi oldu, parlamento ba\u015fkan\u0131, parti ba\u015fkan\u0131 oldu diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin.<\/p>\n

Evet, T\u00fcrkiye\u2019de b\u00fcy\u00fck gazete bir sahibi olmak \u00f6nemli.Parti ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemimde Demirel\u2019le, Cindoruk\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmem \u00f6nemliydi. Mehmet Sincar\u2019\u0131n cenazesi b\u00fcy\u00fck olaylar.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar bir kenara, ben yeniden hayata gelirsem kendi ya\u015fam\u0131m\u0131, kendi hayat\u0131m\u0131 ya\u015famak isterim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ben halk\u0131ma kar\u015f\u0131 yanl\u0131\u015f bir \u015fey yapmamaya gayret ettim. Onurumla ya\u015famaya gayret ettim. Onun i\u00e7in mutluyum, memnunum.Bundan sonra yapaca\u011f\u0131m \u015feyler, belki deniz kenar\u0131nda dostlar\u0131mla bal\u0131k yemek ve bir duble rak\u0131 i\u00e7mektir.<\/p>\n

G. \u00c7apano\u011flu- <\/b>Ben bu s\u00f6yle\u015fiden dolay\u0131 size te\u015fekk\u00fcr ederim<\/p>\n

Y. Kaya-<\/b> Ben te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n

25 May\u0131s 2006<\/p>\n

Ya\u015far Kaya\u2019n\u0131n Biografisi<\/b><\/p>\n

1938\u2019de I\u011fd\u0131r\u2019da do\u011fumlu. \u0130lk ve Orta Okulu I\u011fd\u0131r\u2019da bitirdi. <\/span>Daha sonra<\/span><\/span> \u0130stanbul<\/span>\u2019da<\/span><\/span> Kabata\u015f Erkek Lisesin<\/span>\u2019<\/span><\/span>den mezun oldu. <\/span><\/p>\n

K\u00fcrt Siyasal tarihine 49\u2019lar olarak ge\u00e7en olay nedeniyle 1959\u2019da tutukland\u0131 ve 1961\u2019de cezaevinden \u00e7\u0131kt\u0131. 49\u2019lar davas\u0131 10 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc, yarg\u0131lama sonucu ald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcn cezas\u0131n\u0131 da 8 ay olarak Konya ilinde tamamlad\u0131.<\/p>\n

1963 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da Musa Anter\u2019le birlikte DENG Dergisi\u2019ni \u00e7\u0131kard\u0131. K\u00fcrt\u00e7e ve T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131nlanan Deng\u2019in Yaz\u0131 i\u015fleri M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fc yapt\u0131. Bu yay\u0131ndan dolay\u0131 da tutukland\u0131 ve \u0130stanbul Sultanahmet Cezaevi\u2019nde bir s\u00fcre kald\u0131. Tahliye olduktan sonra ayn\u0131 y\u0131l 23 K\u00fcrt Ayd\u0131n\u0131 ile birlikte<\/p>\n

yeniden tutukland\u0131 ve 1964\u2019te tahliye oldu.<\/p>\n

\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesini 1965 y\u0131l\u0131nda bitirdi ve ayn\u0131 y\u0131l yedek subay olarak askerli\u011fe gitti, ama \u2018\u2019sak\u0131ncal\u0131 piyade\u2019\u2019 olarak tam 24 ay s\u00fcrg\u00fcn alay\u0131\u2019nda askerlik yapt\u0131..<\/p>\n

1968 -79 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130stanbul\u2019da Siemens firmas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1984\u2019te kendi firmas\u0131n\u0131 kurdu ve y\u00f6netti. 1987\u2019de bir \u0130talyan \u015firketinde genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck yapt\u0131.<\/p>\n

1991\u2019de \u0130stanbul\u2019da kurulan K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn ve K\u00fcrt K\u00fclt\u00fcr Vakf\u0131\u2019n\u0131n kurucular\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n

31 May\u0131s 1992\u2019de yay\u0131na ba\u015flayan \u2018\u2019\u00d6zg\u00fcr G\u00fcndem\u2019\u2019in imtiyaz sahipli\u011fini \u00fcstlendi.<\/p>\n

7 May\u0131s 1993\u2019te kurulan, Demokrasi Partisi (DEP)\u2019nin kurucu Genel Ba\u015fkan\u0131\u2019d\u0131r. 27 Haziran 1993\u2019teki kongresi\u2019nde 2. kez DEP Genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ildi.<\/p>\n

15 Eyl\u00fcl 1993\u2019te Erbil\u2019de KDP (Irak K\u00fcrdistan Demokrat Partisi) Kongresi\u2019nde ve Bonn\u2019da yap\u0131lan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fteki konu\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 tutukland\u0131. \u00dc\u00e7 ay tutuklu kald\u0131 ve 7 Aral\u0131k1993\u2019te tahliye edildi.<\/p>\n

12 Aral\u0131k 1993\u2019te yap\u0131lan DEP Kurultay\u0131\u2019nda bu kez onursal ba\u015fkanl\u0131\u011fa se\u00e7ildi.<\/p>\n

1994 y\u0131l\u0131nda ise Avrupa\u2019ya \u00e7\u0131kt\u0131.DEP ile \u2018\u2019Uluslararas\u0131 Dayan\u0131\u015fma B\u00fcrosu\u2019\u2019 Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n

12 Nisan 1995\u2019te kurulan ve 26 Eyl\u00fcl 1999\u2019da \u2018\u2019Ulusal Kongre\u2019\u2019ye kat\u0131l\u0131ncaya kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren \u2018\u2019 S\u00fcrg\u00fcnde K\u00fcrdistan Parlamentosu\u2019\u2019nun da Ba\u015fkan\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 Bas\u0131n Enstit\u00fcs\u00fc (IPI), S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Gazeteciler (RSF) ve D\u00fcnya Gazeteciler Federasyonu (F\u0130J) \u00fcyesi olan Ya\u015far Kaya, Uluslararas\u0131 Bas\u0131n Enstit\u00fcs\u00fc (IPI) taraf\u0131ndan 1995\u2019te y\u0131l\u0131n gazetecisi se\u00e7ildi. Amerikan Gazeteciler Birli\u011fi (ASNA)\u2019nin Teksas\u2019ta yap\u0131lan toplant\u0131s\u0131nda \u2018\u2019K\u00fcrt Sorunu\u2019\u2019nu anlatt\u0131.<\/p>\n

Bir\u00e7ok Gazete de k\u00f6\u015fe yaz\u0131lar\u0131 yazd\u0131. Halen Avrupa\u2019da yay\u0131nlanan \u2018\u2019\u00d6zg\u00fcr Politika\u2019\u2019da k\u00f6\u015fe yaz\u0131lar\u0131na devam etmektedir.<\/p>\n

Yay\u0131nlanm\u0131\u015f, \u2018\u2019 23 K\u00fcrt Ayd\u0131n\u0131, T\u00fcrk Solu ve Siyaseti, K\u00fcrt Portreleri 1-2, Polemik Yaz\u0131lar\u0131, Erbil-Venedik hatt\u0131, K\u00fcrt Bilgesi Musa Anter, Gotin, \u00d6zg\u00fcr \u00dclke yaz\u0131lar\u0131, G\u00fcndem Yaz\u0131lar\u0131\u2019\u2019, adl\u0131 kitaplar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n\"Facebook\"<\/a>\"twitter\"<\/a>\"reddit\"<\/a>\"pinterest\"<\/a>\"linkedin\"<\/a>\"mail\"<\/a>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G.\u00c7apano\u011flu- Say\u0131n Ya\u015far kaya, 17 Aral\u0131k 1959\u2019da T\u00fcrk polisi bir\u00e7ok K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131, i\u015f adamlar\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin evlerine bask\u0131n d\u00fczenleyip tutukluyor. T\u00fcrk Bas\u0131n\u0131 ve K\u00fcrt tarihinde 49 (k\u0131rkdokuz)\u2019lar olarak ge\u00e7en bu tutuklamada bulunan K\u00fcrtler, bir\u00e7ok i\u015fkence, s\u00fcrg\u00fcn ve cezaya maruz kald\u0131lar. Siz de bu 49\u2019lar\u0131n i\u00e7indeydiniz, tarihi a\u00e7\u0131dan o d\u00f6nemi nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Y. Kaya- O d\u00f6nem

[weiterlesen …]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":543,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/540"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=540"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":548,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/540\/revisions\/548"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lekolin.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}